Davači položaja i brzine
Davači položaja daju računaru informacije o položaju i kretanju različitih elemenata na vozilu. Ove informacije su potrebne računaru kako bi mogao da odredi trenutni režim rada motora i izvrši odgovarajuće upravljanje.
Posebno su važni senzori položaja bregaste osovine i radilice. Njihovim kombinovanim signalima upravljačka jedinica motora može da odredi tačan položaj pogona radilice i da utvrdi kada se prvi cilindar nalazi u gornjoj mrtvoj tački.
Ove informacije su potrebne za:
- početak ubrizgavanja tokom sekvencijalnog ubrizgavanja,
- signal za aktiviranje elektromagnetnog ventila kod sistema ubrizgavanja pumpe i mlaznice,
- cilindrično-selektivnu kontrolu kucanja.
Senzor bregaste osovine radi na principu Hala. Skenira prstenasti zupčanik na bregastoj osovini. Rotacija prstenastog zupčanika menja napon Holovog IC-a u senzorskoj glavi. Ova promena napona prenosi se na kontrolnu jedinicu, gde se obrađuje kako bi se odredili potrebni podaci.
Vrste senzora položaja
Ovi senzori daju informacije računaru o položaju bregastog vratila, radilice, pedale gasa na vozilu, položaju leptira i nivou goriva.
Elektromagnetni senzori se primenjuju za merenje brzine i određivanje ugaone pozicije radilice pri startovanju i kontroli ubrizgavanja goriva. Interakcija struje i magnetizma iskorišćena je na različite načine da izazove odgovarajuću detekciju.
U automobilskim sistemima primenjuju se tri osnovna tipa senzora:
- potenciometarski senzori,
- induktivni senzori,
- senzori na bazi Holovog (Hall) efekta.
Na vozilima se kao senzori položaja koriste:
- senzor položaja radilice,
- senzor položaja bregaste osovine,
- senzori položaja pedale gasa, položaja leptira i nivoa goriva. Za ovu svrhu koriste se potenciometarski senzori. Za merenje položaja pedale gasa koriste se i Holovi senzori.
Senzor položaja gasa – TPS
Senzor položaja gasa (TPS) je senzor koji se koristi za praćenje položaja gasa vozila. Senzor se obično nalazi na vretenu odnosno osovini leptira, tako da može direktno pratiti njegov položaj.
Bezkontaktni TPS funkcioniše na principu Hall efekta ili induktivnih senzora.
Senzor radilice
Senzor radilice obično se nalazi pored remenice radilice ili na samom zamajcu motora. Remenica ili zamajac ima izrezbarene žljebove koji su međusobno jednaki, osim na jednom delu gde je žljeb malo duži.
Upravo taj duži žljeb predstavlja signal za gornju mrtvu tačku. Kada remenica prolazi ispred senzora, senzor registruje žljebove. Kada naiđe na mesto na kojem je žljeb drugačiji, senzor šalje informaciju glavnoj elektronici da se nalazi na referentnom položaju.
Elektronika na osnovu tih podataka daje impuls bobinama, elektronskim diznama i drugim elementima sistema.
Ukoliko je senzor neispravan, automobil neće upaliti ili će se gasiti i slično.
Senzor bregaste osovine
Senzor bregaste osovine nalazi se uz remenicu bregaste osovine i radi po sličnom principu kao i senzor radilice, ili se nalazi vertikalno u odnosu na bregastu osovinu i ima istu funkciju praćenja položaja osovine.
Služi za korekciju paljenja pri nekim ekstremnim situacijama. Podatke šalje elektronici automobila koja ih obrađuje i podešava rad automobila zahtevima vozača.
Jedan induktivni davač registruje i broj obrtaja i položaj vratila. Na referentnom mestu nedostaje jedan zub, što određuje položaj vratila.
Potenciometarski senzori
Ovi senzori daju računaru informacije o položaju pedale gasa na vozilu, položaju leptira i nivou goriva.
Potenciometar svoj princip rada zasniva na promeni električnog otpora tako što se broj navojaka kroz koje teče struja menja sa pomeranjem klizača koji se pomera zajedno sa pedalom gasa, leptirom, nivoom goriva itd.
Dakle, promena otpora je srazmerna pomeranju koje se meri. Menjanjem otpora, za istu jačinu struje, dolazi do promene napona U koju registruje ECU (računar) i na taj način dobija električni signal koji je srazmeran pomeranju.
